أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
356
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 264 ] يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذى كَالَّذِي يُنْفِقُ مالَهُ رِئاءَ النَّاسِ وَ لا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوانٍ عَلَيْهِ تُرابٌ فَأَصابَهُ وابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلْداً لا يَقْدِرُونَ عَلى شَيْءٍ مِمَّا كَسَبُوا وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرِينَ ( 264 ) ميگويد كه : اى آنكسانى كه ايمان آوردهايد صدقات خود را تباه مگردانيد بمنّت نهادن و رنج نمودن يعنى ثواب آن را باطل مكنيد كه اگر چنين كنيد چون كسى باشيد كه مال خود نفقه كند برياء مردمان تا گويند كه : او مردى كريم سخى است ، و بخداى و قيامت ايمان ندارد يعنى هم مرائى بود و هم منافق ؛ در عمل مرائى بود و در ايمان منافق ، مثل او عمل او با چه ماند ؟ با سنگى نرم ماند كه برو خاكى باشد پس بارانى بزرگ قطره به دو رسد و آن را ساده بگذارد كه برو هيچ خاك نماند قادر نباشد بر آنچه كسب كرده باشد مالشان رفته باشد و ثواب آن نيابند عمل مرائى و منافق را تشبيه كرد به آن خاك كه بر سر سنگ باشد يعنى مرائى و منافق مىپندارد كه عملى كرده است كه آن را ثوابى باشد چون بقيامت آيد چيزى نيابد چنان كه گفت : وَ قَدِمْنا إِلى ما عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْناهُ هَباءً مَنْثُوراً . [ لا يَقْدِرُونَ ] قادر نباشند بر تحصيل چيزى از ثواب آنچه كرده باشند و آنچه خدايرا نبود آن را ثواب نباشد . عبد اللّه عباس روايت كند از رسول صلى اللّه عليه و آله كه : چون روز قيامت باشد منادى ندا كند چنان كه اهل جمع بشنوند : كجااند آنان كه در دنيا مردمان را پرستيدند گو برويد مزد خود بستانيد از آنان كه براى ايشان عمل كردهايد كه من قبول نكنم عملى كه آن آميخته باشد به چيزى از دنيا و اهل دنيا ، و خداى تعالى هدايت نكند كافران را به راه بهشت يا لطفى نكند با ايشان كه با مؤمنان كند چه آنچه با مؤمنان كند با كافران نكند چه اگر كند لطف نباشد ايشان را . [ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 265 ] وَ مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ وَ تَثْبِيتاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ كَمَثَلِ جَنَّةٍ بِرَبْوَةٍ أَصابَها وابِلٌ فَآتَتْ أُكُلَها ضِعْفَيْنِ فَإِنْ لَمْ يُصِبْها وابِلٌ فَطَلٌّ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ ( 265 )